Naafversnelling afstellen: Nexus, Alfine en Sturmey

Bij een naafversnelling zit het schakelwerk binnen in de achternaaf. Gaat er iets mis, dan is dat bijna altijd de kabel en niet het binnenwerk: een paar millimeter te veel of te weinig en de naaf slaat door of mist een verzet. Hieronder stel je een Shimano Nexus, Alfine of Sturmey-Archer zelf af.

Waarin een naaf verschilt van een derailleur

Alles zit binnenin — beschut tegen regen en straatvuil. Een derailleur hangt in de wind en heeft limietschroeven; hier is de effectieve kabellengte het enige dat je afstelt.
Schakelen kan stilstaand — voor het stoplicht terugschakelen mag. Schakelen terwijl je vol op de trappers staat niet: neem de druk er een halve slag af.

Hoe je een verkeerd afgestelde naaf herkent

Doorslaan in één bepaald verzet terwijl de rest normaal doet.
De hoogste of de laagste versnelling ontbreekt: de schakelaar klikt wel, de overbrenging niet.
Spookschakelen: de naaf springt uit zichzelf naar een ander verzet.
Een zware, hakkende klik in de schakelaar — meestal een klemmende kabel, niet de naaf.

Shimano Nexus of Alfine afstellen

Zet de fiets op de standaard, zodat het achterwiel vrij draait.
Schakel naar de referentieversnelling: 4 bij een 7- of 8-speed, 2 bij een 3-speed. Zit je er één naast, dan klopt alles wat hierna komt niet.
Zoek het kijkvenster. Bij een 7- of 8-speed zit dat in de cassette joint aan de rechterkant van de naaf (bij veel 8-speeds het blokje CJ-8S20), bij een 3-speed in de cassette joint of het schakelblokje op het aseinde.
Kijk er recht van boven in. Je ziet twee markeringen — geel bij de meeste Nexus- en Alfine-naven, rood bij een deel van de 3-speeds. Van opzij kijken schuift ze optisch uit elkaar.
Draai aan de stelbus bij de schakelaar tot de markeringen precies in elkaars verlengde staan. Werk in kwartslagen en kijk telkens opnieuw; welke kant spant hoef je niet te weten, je ziet het.
Controleer in beide richtingen: schakel helemaal naar beneden en weer naar boven, kom terug op de referentieversnelling en kijk of de markeringen nog uitlijnen. Klopt het vanuit één richting wel en vanuit de andere niet, dan blijft de kabel ergens hangen.
Rijd een rondje en belast elk verzet. Slaat hij nog door, dan zit het niet in de afstelling maar in de naaf.

Sturmey-Archer 3-speed

Zelfde gedachte, ander venster. Schakel naar versnelling 2 en kijk door het gaatje in de rechter asmoer: het uiteinde van het indicatorkettinkje of van de stang hoort precies gelijk te liggen met het einde van de as. Zo niet, draai bij met de stelmoer op de kabel en zet die vast. Controleer daarna 1 en 3; in 1 mag niets doorslaan.

Kabel, wiel en ketting

Kabel — een gerafelde binnenkabel of een knik houdt geen afstelling vast: vervangen, niet rechtbuigen. Voelt het schakelen korrelig, dan zit er vuil in de buitenkabel — een nieuwe binnenkabel daarin schakelt nog steeds slecht.
Wiel terugzetten — de anti-draairingen horen met hun lipje in de vorkpat, in de stand die bij jouw uitvalpat past. Zet de asmoeren op het moment uit de handleiding van je naaf; gangbaar bij naafversnellingen is een waarde in de orde van 30 tot 45 Nm. Bij een naaf- of rollerbrake sluit je ook de remarm aan; controleer dan de remafstelling.
Kettingspanning — halverwege het bovenste kettingdeel hoort ongeveer een centimeter speling te zitten. Strakker voelt netjes maar kost lagers. Meer in kettingonderhoud.

Onderhoud van de naaf zelf

Nexus 3- tot 8-speed werken met vet en krijgen periodiek een smeerbeurt; de Alfine 11 (SG-S700) heeft een oliebad met een eigen naafolie. Houd interval en middel aan uit de handleiding van je naaf.
Spuit nooit kruipolie of universele smeerspray in de naaf: die verdunt het vet dat erin hoort en spoelt het naar buiten.
Enviolo- en NuVinci-naven zijn traploos en hebben een eigen afstelprocedure; de stappen hierboven gelden daar niet voor.

De vier klassieke fouten

Afstellen in het verkeerde verzet: alles daarna is bijstellen van een fout.
De stelbus helemaal uitgedraaid om het net te laten kloppen: dat betekent een opgerekte kabel. Draai terug tot bijna helemaal in en begin met een nieuwe.
De anti-draairingen verkeerd om of vergeten; de as draait dan mee en de afstelling loopt weg.
De ketting te strak, omdat er geen derailleur is die speling opvangt.